วันนี้จะมาแนะนำเรื่องนมทดแทนสำหรับเอ็กโซติกและสัตว์ป่านะครับ

 วันนี้จะมาแนะนำเรื่องนมทดแทนสำหรับเอ็กโซติกและสัตว์ป่านะครับ

โดย ผศ.น.สพ.ดร.สมโภชน์ วีระกุล (หมอแก้ว)
 
เพราะสัตว์ทุกชนิดมีความต้องการนมที่มีคุณค่าทางอาหารไม่เท่ากัน
 
ดังนั้นหากเราเลือกนมผิดชนิด อาจเป็นเหตุให้ลูกสัตว์ป่าตายหรือเจริญเติบโตผิดปกติ และมีผลต่อสุขภาพไปตลอดชีวิตเลย เพราะวัยเจริญเติบโตนั้นสำคัญมากๆครับ
 
เบื้องต้นเราจะดูคุณค่าทางโภชนาการของสัตว์ป่าหรือเอ็กโซติกชนิดนั้นๆได้จากที่ไหน ได้จาก AZA และ NRC ลองค้นหาดูเลย
https://www.aza.org/
https://www.nrc.gov/
เข้าไปในหน้าแรก แล้วค้นหาชนิดสัตว์ที่เราจะศึกษาเรื่องอาหาร หรือพิมพ์ต่อด้วยคำว่า nutrient requirement หรือ milk replacer หรือคำอื่นๆ เฉพาะ บางอันออกมาเป็นตารางเปรียบเทียบ บางอันเป็นเอกสารเป็นเล่มเลย
 
ตัวหลักที่มักจะดูในค่าของน้ำนม ได้แก่ ระดับของโปรตีน ไขมัน และคาร์โบไฮเดรต ซึ่งจะมีค่าพลังงานที่ต้องการ ไปจนถึงอิเลกโตรไลต์หรือกลุ่มวิตามินและแร่ธาตุแสดงไว้
 
แล้วนำมาเทียบกับนมทดแทนที่มีในตลาด เช่น KMR หรือ Esbilac ซึ่งเราจะตกใจว่ามันอาจจะไม่เหมาะสมกับลูกสัตว์กำพร้าชนิดที่เรากำลังจะดูแล รวมไปถึงนมวัวนมแพะก็เช่นกัน ถ้ามันใกล้เคียงก็พิจารณาใช้ได้เลย แต่ถ้าไม่ใกล้เคียงก็ต้องปรุงเพิ่มเติม
 
ในทางปฏิบัติ จึงจำเป็นต้องปรุงแต่งนมเหล่านี้เสียก่อน เช่น เติมไขมันสายสั้นซึ่งก็คือกรดไขมันโมโนกลีเซอไรด์ (ไม่ใช่น้ำมัน) หรือโปรตีนจากไฮโดรไลซ์โปรตีน และหากเลือกได้ หรือหาได้ก็จะมีนมทดแทนหลายสูตรที่ทำมาไว้ให้สัตว์ป่าแต่ละชนิด 
 
ได้แก่ zoologic matrix ซึ่งผู้ผลิตเดียวกันกับ KMR คือ PetAg นมเหล่านี้จะมีไขมันเพิ่มขึ้นมากกว่า 10% ซึ่งนมแมวและสุนัขทั่วไปมีไม่พอครับ และอีกอันที่ผมรู้จักคือ Nuklo Spray ตัวนี้ใช้ในสุกร แต่มีคุณสมบัติที่น่าสนใจคือระดับโปรตีนและไขมันสูงมากๆและเหมาะมากกับสัตว์ป่าหลายชนิดเลย และใช้ตัวนี้ปลอดภัยมากครับ ในสุกรสามารถใช้ได้ตั้งแต่วันแรกที่คลอดเลย ช่วยให้อัตราเจริญเติบโตดี ผมใช้ตัวนี้เสริมในการรักษาในสัตว์บางชนิด นอกจากนี้ ยังมีโปรไบโอติกส์ผสมอยู่ ช่วยป้องกันความเสี่ยงต่อภาวะลำไส้อักเสบจากการเสียสมดุลจุลชีพ 
 
อีกประการที่เสี่ยงในการใข้นมที่ไม่เหมาะสม คือ นมทุกชนิดเป็นด่าง ขณะที่นมที่มีไขมันจะเริ่มมีคุณสมบัติเป็น antimicrobial บางชนิดต้านโปรโตซัวได้ ที่พบในธรรมชาติเช่น milk oil ในกระต่าย ในกรณีที่เราไปป้อนนมโดยไม่คำนึงถึงคุณสมบัติที่เป็นด่าง เราจะไม่ทราบเลยกำลังสร้างปัจจัยเสี่ยงให้ลูกสัตว์เสี่ยงลำไส้อักเสบได้ เพราะแบคทีเรียก่อโรคหลายชนิดชอบภาวะด่าง จากการเลี้ยงด้วยนมทดแทน โดยขาดภูมิต้านทานตามธรรมชาติ ที่มีในนมน้ำเหลืองหรือนมแม่ จึงมีความเสี่ยง ในตำราจึงแนะนำให้ผสมโปรไบโอติกส์ในนมไปด้วยเพื่อช่วยป้องกันครับ
 
ลูกสัตว์ที่ได้รับนมอย่างเหมาะสมทั้งคุณภาพและปริมาณจะมีอัตราเจริญเติบโตและพัฒนาการทั้งร่างกายและสมองดี รวมทั้งระดับกิจกรรมที่แสดงออกจะสูง หากผอม แคระแกร็น น้ำหนักลด ท้องเสียเป็นประจำ ป่วยง่าย แสดงความก้าวร้าวหรืออ่อนแอ อ่อนแรงหรือคล้ายซึม หรือแสดงอาการทางประสาท เดินเซ กระดูกหักหรือบิดงอก และในสัตว์ฝูงอาจพบอัตราการตายสูงได้ มักจะติดเชื้อแทรกซ้อนได้ง่าย 
 
หากพบการตายหรืออาการผิดปกติในลูกสัตว์ให้สงสัยว่ามาจากอาหารบกพร่องได้เป็นอันดับแรกๆ ให้ทำการทดสอบอาหารหรือ food trial เสียก่อนเพื่อ role out/role in หากตอบสนอง จะเป็นไปได้ว่าสาเหตุจองอาการดังกล่าวมาจากนมทดแทนหรืออาหารที่ยังไม่เหมาะสม
 
ฝากระมัดระวังกันด้วยนะครับ